Şirketlerde Hisse Haczi

ŞİRKETLERDE HİSSE HACZİ VE UYGULAMASI

 

A)    ANONİM ŞİRKETLERDE HİSSE HACZİ

 

1)    ÇIPLAK PAYIN HACZİ: Anonim şirketlerde hisse senedi çıkarılma zorunluluğu yoktur. Eğer pay hisse senedine veya ilmühabere bağlanmazsa çıplak pay olarak kalır. Hisse senedine veya ilmühabere bağlanmamış çıplak pay da hisse senedi gibi her çeşit işlemin konusu yapılabilir; devredilebilir, rehnedilebilir, üzerinde intifa hakkı tanınabilir, haczedilebilir.

 

Ø  İİK. 94. maddesine göre;

 

“Anonim şirketlerde paylar için pay senedi veya pay ilmühaberi çıkarılmamışsa borçlunun şirketteki payı icra dairesi tarafından şirkete tebliğ olunarak haczedilir. Bu haczin şirket pay defterine işlenmesi zorunludur. Ancak şirket pay defterine işlenmemiş olsa bile şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır. Haciz, icra dairesi tarafından tescil edilmek üzere Ticaret Siciline bildirilir. Bu durumda haczedilen payların devri alacaklının haklarını ihlal ettiği oranda batıldır. Haczedilen payların satışı, taşınır malların satışı usulüne tabidir.“

 

Ø  Haczin Borçluya Bildirimi; alacaklının satış talebinde bulunmadan önce haciz işlemi ile ilgili olarak borçluya, İİK. 103. maddesi gereğince (22) örnek davet kağıdı(İİK. Yön. m.19) tebliğ edilmek suretiyle haciz işlemi kendisine bildirilmelidir. Çünkü haciz, haciz işleminden haberdar olmadıkça borçluya karşı hükmünü icra edemez.

         Haciz prosedürü yönünden uygulama ile hukuki düzenlemeler arasında bazı farklar bulunmaktadır. Uygulamada çıplak payın haczi, icra dairesi tarafından şirkete ihbarname tebliğ olunarak gerçekleştirilebilir, ayrıca şirket merkezine gidilmesine gerek bulunmamaktadır(YHGK 04.07.2007 T. 2007/12-332 E. 2007/446 K.). Yine kanunda yer alan “çıplak payın haczinin pay defterine işlenmesi zorunludur”  ibaresi bir geçerlilik şartı olmayıp, İİK. 89. Maddeye göre haciz ihbarnamesinin yahut gerekli hususları içeren bir haciz müzekkeresinin(İİK. m.85/1)  şirkete tebliği tarihinde çıplak pay haczedilmiş olacaktır. Aynı şekilde icra dairesinin Ticaret Siciline haczi bildirmesi de bir geçerlilik şartı olmayıp, ilgilileri korumaya yönelik bir muhafaza tedbiridir. İcra ve İflas Hukuku şekli bir hukuk dalı olmasına rağmen, uygulama ile kanun arasındaki bazı yöntem farklılıkları işlemi sakatlamadığı ve amaç haczin bir an önce konularak mağduriyeti en aza indirmek olduğundan uygulamadaki farklılıklar haczin geçersizliği neticesini doğurmamaktadır.

 

      Sonuç olarak; anonim şirketlerde hisse senedi yahut ilmühaber çıkarılmamışsa, borçlunun çıplak payı içerir hisse hakları İİK.’nun 94. Maddesi gereğince; icra müdürlüğü tarafından mahalline bizzat gidilerek yahut ihbarname tebliğ edilerek yapılabilir. İhbarnamenin tebliğinden sonra, haciz şirket pay defterine işlenmeli ve icra müdürlüğünce Ticaret Siciline bildirimde bulunulmalıdır.

 

2)    KIYMETLİ EVRAKA BAĞLANMIŞ ANONİM ŞİRKET HİSSELERİNİN HACZİ

 

2.1.      İLMÜHABERLERİN HACZİ: Anonim ortaklıkta hisse senetleri çıkarılmadan önce, payın kolayca tedavülünü sağlamak için ilmühaberler[1] çıkarılmış ise, ilmühaberlerin de kıymetli evrak sayılmalarının tabii sonucu olarak, haciz işlemi İİK. m.88 hükmüne göre yani fiilen haczedilerek ve icra dairesince muhafaza altına alınmak suretiyle gerçekleştirilebilecektir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları da ilmühaberlerin İİK. m.88 hükmüne göre haczedilebileceği yönündedir[2]. İlmühaberlerin fiili haczi ve muhafaza işleminden sonra, icra dairesinin, ilmühaberlerin haczedildiğinin şirket pay defterine işlenmesi hususunda anonim şirkete bildirimde bulunması gerekecektir. Ancak buradaki bildirim ve dolayısıyla haczin pay defterine işlenmesi hususu haczin geçerliliği için şart olmayıp alacaklı ve 3. Şahısların menfaatlerinin korunması ve aleniyetin sağlanması açısından bildirici nitelik taşımaktadır.

 

Ø  İlmühaberlerin menkul vasfında sayılmaları sebebiyle satışı da kural olarak İİK. m.112 vd. maddelerine göre açık artırma suretiyle yapılacaktır.

 

 

2.2.      HİSSE SENETLERİNİN HACZİ:

 

1)    BORSADA İŞLEM GÖRMEYEN ŞİRKETLERE AİT HİSSE SENETLERİNİN HACZİ:İcra İflas Kanununun, taşınır malların haczini içerir 88. Maddesi gereği, borsada işlem görmeyen anonim şirketlerin hisse senetlerinin fiilen haczedilerek muhafaza altına alınması zorunludur. İİK.’nun 89. Maddesi gereğince yani anonim şirkete haciz ihbarnamesi tebliğ etmek ve yine 94. Maddesi gereğince şirkete tebliğ ile pay defterine işlenmek suretiyle de haciz mümkün değildir. Fiili haciz ve muhafaza altına alma geçerlilik koşuludur. Hisse senetlerinin İİK. 89. Maddesi gereğince haczedilmeleri durumunda bu konuda yapılacak şikayet süreye tabii değildir.

 

Ø  Hisse senetlerinin hamiline yada nama yazılı olması haczin İİK. 88. maddesine göre gerçekleştirilmesi yönünden bir farklılık getirmez. Nama yazılı hisse senetlerinin de haczi 88. Maddeye göre gerçekleştirilecektir. 

 

Ø  Fiilen haczedilen hisse senetlerinin şirket yetkilisine ya da borçlu elinde ise borçluya ya da borçlunun eşine yediemin sıfatı ile bırakılması da mümkün değildir. Böyle bir durumda hisse senetlerinin haczinin geçersizliği söz konusu olacaktır. Çünkü hisse senetlerini muhafaza altına alma koşulu gerçekleşmemiş olup, haczin geçerliliği için hisse senetlerinin muhafaza altına alınması şarttır.

 

Ø  İcra dairesi fiilen haczettiği hisse senetlerini Adalet Bakanlığınca uygun görülen bankalardaki mevcut kiralık kasası var ise öncelikle buralarda muhafaza etmeye, yok ise icra dairesinde kasası mevcut ise burada saklamak zorundadır(İİK m.9).

 

Ø  Hisse senetlerinin fiili haczi ve muhafaza işleminden sonra, icra dairesinin, hisse senetlerinin haczedildiğinin şirket pay defterine işlenmesi hususunda anonim şirkete bildirimde bulunması gerekecektir. Ancak buradaki bildirim ve dolayısıyla haczin pay defterine işlenmesi hususu haczin geçerliliği için şart olmayıp alacaklı ve 3. Şahısların menfaatlerinin korunması ve aleniyetin sağlanması açısından bildirici nitelik taşımaktadır.

 

Ø  Haczin Kapsamı: Anonim şirket hisselerinin haczi durumunda, haciz kapsamına kar payı, tasfiye payı, hazırlık devresi faizi gibi haklar da girecektir. Kar payı alma hakkı kuponlara[3] bağlanmış ve hisse senedinden ayrılmış ve bağımsız hale getirilmiş ise bu durumda kar payının haczin kapsamına girmesi için bunların da fiilen haczedilerek muhafaza altına alınması gerekir(İİK. m.88). Eğer kar payı kuponları asıl senetle birlikte bulunuyor ve bağımsız hale getirilmemişse hisse senedinin haczi ile birlikte kar payı kuponları da haczedilmiş olur ve dolayısıyla kar payı da haczin kapsamına dahil olur.

 

Ø  Hisse senetlerinin rehnedilmesi halinde; kuponlar senetten ayrı ise rehnin kapsamına kar payı girmemektedir. Rehnin kapsamına girmesi için rehin sözleşmesinde bu konuda hüküm yer almalı ve kanuna uygun olarak ayrıca rehnedilmeleri gerekir(TMK. M.959/2). Eğer kuponlar hisse senedine bağlı durumda is kar payı da rehne dahil olmaktadır.

 

2)    BORSADA İŞLEM GÖREN ŞİRKETLERE AİT HİSSE SENETLERİNİN HACZİ: Halka açık bir anonim şirket hissesinin elinde bulunuyor olması durumunda herhangi bir sorun bulunmamakta olup, bu durumda icra müdürlüğü İİK.’nun 88. Maddesi gereğince hisse senetlerini fiilen haczederek muhafaza altına alacaktır. Ancak çoğu zaman bu tür senetlerin borçlunun elinde değil de, tedavül ya da saklama kolaylığı nedeniyle bir aracı kurum ya da İMKB(İstanbul Menkul kıymetler Borsası) üyesi bir banka nezdinde açılmış bir hesapta bulunduğu görülmektedir. Borçlunun halka açık bir anonim şirkete ait hisse senedinin haczi için bu senetlerin saklanmakta olduğu Takasbank’a ya da yatırım hesabının açıldığı ve her türlü alım-satım işlemlerinin yapıldığı İMKB üyesi bulunan Banka ya da aracı kuruma İİK.’nun 89. Maddesi gereğine haciz ihbarnamesi gönderilmesi yeterli bulunmaktadır.

 

B)    LİMİTED ŞİRKETLERDE HİSSE HACZİ

Limited şirketlerde ortaklardan birinin şahsi alacaklısı, alacağını borçlu şirket ortağının şahsi mallarından veya şirket bilançosu gereğince o ortağa düşecek kar payından karşılama yoluna gidebileceği gibi(TTK. M.145/1-3), alacağını ortağın şirketteki payına da başvurarak(TTK. M.522) alabilir. Alacaklının bu yollardan istediğine başvurma hakkı vardır. Limited şirketlerde ortağın payının haczi için TTK.’nın 191. Maddesinde öngörülen koşullar aranmamış olup, ortağın şirketteki payının doğrudan haczi mümkündür. Ancak alacaklı payı haczettirmiş ise hakkını sadece şirketin feshini ihbar etmek suretiyle tasfiye bakiyesinden alır, payı icra yolu ile sattıramaz. Bunun istisnası ise, TTK.’nın 523/f.1/b.2. maddesinde düzenlenen “bütün ortakların muvafakati” dışında hacizli payın, paraya çevrilmesini talep edemeyeceği ve kural olarak şirketin feshini isteyerek, alacağını tasfiye bakiyesinden karşılamak durumunda kalacağı söylenebilir.

Ø  Hissenin Haciz Prosedürü: İİK.’nun 94. Maddesi gereğince icra memuru tarafından şirket merkezine gidilerek bir tutanak tanzimi ile borçlu ortağın limited şirketteki payının haczi gerçekleştirilebileceği gibi, şirkete haciz ihbarnamesi(İİK. m.89)  yada haciz müzekkeresi tebliğ edilmek suretiyle de gerçekleştirilebilmesi mümkündür. Haciz, TTk. M.519 uyarınca tutulması zorunlu pay defterine işlenir. Haciz, şirket defterine işlenmemiş olsa bile şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır. Haciz dairesi tarafından tescil edilmek üzere Ticaret Siciline bildirilir. Borçlunun şirket payını haczeden icra dairesi, bu haczi, adresleri bilinen üçüncü şahıslara yani burada şirkete ve diğer ortaklara bildirir(m.94/1).

 

 

 

 

 


[1] Hisse senetlerinin yerini tutmak için çıkarılan geçici pay senetleridir. Henüz hisse senedi çıkarmamış olan anonim şirketler, ortaklarına sahip oldukları pay miktarını göstermek üzere kıymetli evrak niteliğinde ilmühaber verirler.

[2] Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 01.11.2004 T. 2004/18478 E. 2004/27444 K. : İİK.’nun m.94/1. fıkrası açıkça, anonim şirketlerde paylar için pay senedi veya ilmühaberi çıkarılmamışsa borçlunun, şirketteki payı icra dairesi tarafından şirkete tebliğ olunarak haczedilir, hükmünü getirmiş bulunmaktadır. Anonim şirketlerde hisse senedi çıkarma zorunluluğu yoktur. Hisse senedi çıkarılmış ise bu hisse senetleri İİK.’nun menkul mallarla ilgili haciz ve muhafaza hükümlerini düzenleyen 88. Maddesi uyarınca haczedilir ve muhafaza altına alınır.

[3] Kupon, hisse senedine bağlı veya ayrı olarak düzenlenen, sahibine kar payı hazırlık devresi faizi ve yeni pay alma hakkı veren menkul kıymetlerdir.